Compagnie de Tramways et Eclairage Electriques de Salonique

The Tramways Era
1893 - 1957

  Οι Τροχιοδρομοι (Τramways) η Τραμ, ανηκουν στη μεγαλη οικογενεια των Σιδηροδρομων. Αποτελουν αναποσπαστο κομματι της ιστοριας της Θεσσαλονικης, αφου απο το 1893 μεχρι το 1957, επαιξαν το δικο τους ρολο στην ιστορια της πολης. Με Σουλτανικο Ιραδε, στις 11 Σεπτεμβριου 1889, ανετεθηκε η κατασκευη και η εκμεταλλευση του τροχιοδρομου της Θεσσαλονικης - μεχρι τις 16 Απριλιου 1912 - στη Βελγικη "Εταιρεια Τροχιοδρομου και Ηλεκτροφωτισμου Θεσσαλονικης" (Compagnie de Tramways et d' Eclairage Electrique de Salonique), η οποια διορισε τον Γαλλο μηχανικο M. Kaul, για διευθυντη της. Η πρωτη γραμμη στρωθηκε σε μηκος 10 χλμ., απο τον Αλευρομυλο Αλλατινι μεχρι το Τελωνειο.  Τα εγκαινια του Ιππηλατου τραμ εγιναν στις 28 Μαιου 1893, με την κυκλοφορια του πρωτου σημαιοστολισμενου οχηματος στο οποιο επεβαιναν ο Δημαρχος Ρεουφ Πασας, ο Διευθυντης της Εταιρειας Kaul, καθως και αλλοι επισημοι. Κατοπιν ο Κaul παρεθεσε δεξιωση στο κεντρο "Μεγας Αλεξανδρος" στην Αναληψη. Τα πρωτα 45 βαγονια που κατασκευαστηκαν στο Βελγιο, εσερναν ρωσικα και ουγγρικα αλογα. Στις 19 Ιανουαριου 1893, ιδρυθηκε η "Οθωμανικη Εταιρεια Τροχιοδρομων και Ηλεκτροφωτισμου Θεσσαλονικης ΑΕ" (Compagnie Ottomane de Tramways et d' Eclairage Electrique de Salonique S.A) που στην ουσια αποτελεσε το οικονομικο σκελος της συμβασης του 1889. 

Η συμβαση υπεγραφη μεταξυ της Οθωμανικης Αυτοκρατορικης κυβερνησης, την οποια εκπροσωπησε ο Ζιχνη Πασας και του Χαμδη Βεη Εφεντη, προκριτου και αργοτερα Δημαρχου Θεσσαλονικης. Βασει της συμβασης αυτης παραχωρηθηκε το δικαιωμα εκμεταλλευσης των τροχιοδρομων μεχρι τις 15 σεπτεμβριου 1957. Συμπτωση η παιγνιδι της ιστοριας.

Το 1907 το τραμ εγινε ηλεκτροκινητο. (Το πρωτο ηλεκτροκινητο τραμ κυκλοφορησε στις 14/6/1908). Τοτε παραγγελθηκαν στο Βελγικο εργοστασιο “Atelier de Construction Electrique de Charlerois”, 30 οχηματα εφοδιασμενα με κινητηρες 27-30 ιππων που ανεπτυσαν ταχυτητα 15-20 χλμ/ωρα.

Οι διαδρομες του τραμ της Θεσσαλονικης ηταν δυο. Η πρωτη ακολουθουσε τη διαδρομη: Ντεπο - Βασ. Ολγας – Παραλια - Πλατεια Ελευθεριας - Τελωνειο. Το 1926 οι γραμμες απο την παραλια ξηλωθηκαν και τοποθετηθηκαν στις οδους Τσιμισκη και Παυλου Μελα. Το τραμ κατεληγε στο οικοδομικο τετραγωνο που περικλειουν οι δρομοι Τσιμισκη, Βενιζελου, Αγιου Μηνα και Ιωνος Δραγουμη. Η δευτερη γραμμη απο το υψος του Λευκου Πυργου διακλαδιζονταν απο τη προηγουμενη και ακολουθουσε τη διαδρομη: Λευκος Πυργος - Εθνικης Αμυνης – Συντριβανι – Εγνατια – Βαρδαρι – Παλαιος σιδηροδρομικος σταθμος – Μπεχτσιναρ. Οι γραμμες του τραμ ηταν διπλης κατευθυνσης. Τα αρχικα σχεδια των γραμμων του τραμ, φυλασσονται σημερα στο Αρχειο Επιχειρησεων και Ιδιωτων του Κεντρου Ιστοριας Θεσσαλονικης.

Συμφωνα με προφορικες μαρτυριες, το 1917 προεκταθηκε η γραμμη που περνουσε απο το Συντριβανι, μεχρι τη συνοικια της Ευαγγελιστριας. Μια μονη γραμμη στρωθηκε απο τη οδο 25^ης Μαρτιου μεχρι την οδο Κωνσταντινουπολεως, ενω το 1926 στρωθηκε και η γραμμη Λεωφορος Στρατου – Νοσοκομειο Χιρς (Ιπποκρατειο) που αργοτερα προεκταθηκε μεχρι την οδο 25ης Μαρτιου. Το 1934 οι τροχιοδρομοι ειχαν γραμμες συνολικου μηκους 25 χλμ. και διεθεταν 102 οχηματα. Καποιες σκεψεις για επεκταση της τροχιοδρομικης γραμμης προς την Τουμπα και την Καλαμαρια εμειναν τελικα απραγματοποιητες.

Στις 8 Μαιου 1954, ξηλωθηκε η γραμμη της Β. Ολγας, ενω το 1957, με διαφορες προφασεις διακοπηκε η λειτουργια του τραμ, και η εκμεταλλευση των αστικων συγκοινωνιων ανατεθηκε στο νεοσυστατο τοτε ΟΑΣΘ.

Το κτιριακο συγκροτημα που στεγαζει σημερα τις εγκαταστασεις της μηχανοκινητης Αστυνομιας, στη συμβολη των οδων Β. Ολγας και Νεστορα Τυπα, στο Ντεπω, αποτελουσε το μηχανοστασιο (depot) της Εταιρειας, εξ ου και το ονομα της περιοχης γυρω απο αυτο. Κτιστηκε σε σχεδια του Pietro Arigoni. Συμφωνα με σχεδιο του 1930 της συλλογης Γ. Βουγιατζη οι εγκαταστασεις αυτες αποτελουντο απο τα παρακατω κτιρια: α) γραφεια της εταιρειας (bureaux), β) αποθηκη βαγονιων (remise des wagons), γ) μηχανοστασιο (ateliers de reparations), δ) κατοικιες προσωπικου (logements des ateliers), ε) μηχανουργειο (machinerie). Πριν το 1907, τοτε δηλαδη που το τραμ ηταν ιππηλατο υπηρχαν στο χωρο αυτο και εγκαταστασεις σταβλων.

Ολο το συγκροτημα, χαρακτηριστηκε σαν “Ιστορικο Διατηρητεο Μνημειο”, με αποφαση του Υπουργειου Πολιτισμου.

Photo: Thessaloniki 1902. The horse drawn tramcar in Nikis Avenue (Old sea front). Picture postcard reproduced with the kind permission of A. Karamitsos Auction House , 34 Tsimiski street, 54623 Thessaloniki, Greece. Tel: 0030-310-264366, Fax: 0030-310-274031. Copyright: A. Karamitsos Auction House, Thessaloniki.