Jonction Salonique-Constantinople
The Thessaloniki - Constantinople railway, 1892-1896

History of the railway line / Ιστορικο της γραμμης by Alexandros Gregoriou, 2002

Το μεγαλυτερο σιδηροδρομικο δικτυο στη Μακεδονια, στα τελη του 19ου αιωνα κατασκευαστηκε απο την εταιρεια Ενωτικος Θεσσαλονικης - Κωνσταντινουπολης (Jonction Salonique - Constantinople) στην οποια συμμετειχαν η Οθωμανικη Αυτοκρατορικη Τραπεζα (Banque Imperiale Ottomane) και διαφοροι βελγικοι και γαλλικοι οικοι. Η κατασκευη και εκμεταλλευση του δικτυου, ανατεθηκε με συμβαση που υπεγραφη εκ μερους της εταιρειας απο το γαλλο τραπεζιτη Rene Baudouy (Κωνσταντινουπολη 10.9.1892). Tο 1896 η εταιρεια εγκαινιασε τη γραμμη, συνδεοντας ετσι τη Θεσσαλονικη με το Δεδεαγατς (Αλεξανδρουπολη) και κατ´ επεκταση με την Κωνσταντινουπολη. Τα τμηματα Αλεξανδρουπολης-Πυθιου-Ανδριανουπολης-Κωνσταντινουπολης, ειχαν ηδη κατασκευασθει απο την εταιρεια των Ανατολικων Σιδηροδρομων απο το 1872.

Τα πρωτα χρονια της λειτουργιας της γραμμης το δυτικο ακρο ξεκινουσε απο το Καρασουλι (Πολυκαστρο) και κατεληγε στο ανατολικο ακρο που ηταν το Φερετζικ (Φερρες). Αυτο γινοταν γιατι η εταιρεια των ανατολικων σιδηροδρομων ζητουσε κομιστρα απο την εταιρεια του Ενωτικου για τις διαδρομες Θεσσαλονικη-Πολυκαστρο (55 χλμ.) και Φερρες-Αλεξανδρουπολη (29 χλμ.), καθως και δικαιωματα χρησης των λιμενικων εγκαταστασεων των δυο πολεων.

Αργοτερα και μετα απο πολλες συζητησεις στρωθηκαν ξεχωριστες γραμμες αφ´ ενος μεν στο τμημα Καλινδοιας-Κιλκις-Θεσσαλονικης μηκους 61 χλμ., αφ´ ετερου δε, στο τμημα Ποταμου-Αλεξανδρουπολης μηκους 8 χλμ., η εταιρεια ομως υποχρεωθηκε να κατασκευασει δικους της σταθμους.

Οταν στρωθηκε η γραμμη που ενωσε την Καλινδοια με τη Θεσσαλονικη, ο Ενωτικος κατασκευασε 4 νεους σταθμους. Τον κεντρικο του στη Θεσσαλονικη, τη Στρατιωτικη Σταση στο 3ο χλμ, το σταθμο του Σαλαμανλι (Γαλλικος) στο 29ο χλμ. και το σταθμο του Σαριγκιολ (Κρηστωνη) στο 41ο χλμ. για την εξυπηρετηση του Κιλκις. Λιγο αργοτερα απο τη Θεσσαλονικη μεχρι την Καλινδοια, κατασκευαστηκαν και οι σταθμοι των Λαχανοκηπων, του Ναρες (Φιλαδελφεια), του Γιαννες (Μεταλλικο) και του Παλμες (Καστανουσα).

Στη Θεσσαλονικη ο κεντρικος σταθμος του Ενωτικου, αρχισε να κατασκευαζεται στις 22 Ιουνιου 1893 και εγκαινιαστηκε στις 1 Απριλιου 1896. Βρισκοταν στο υψος της σημερινου οδου Κροισου, μεταξυ της οδου Αλκιβιαδου και των εγκαταστασεων των ψυγειων Μπαλτα. Ηταν διοροφος και διεθετε στεγαστρα για την αναμονη των επιβατων. Γυρω απο αυτον ειχαν κατασκευαστει βοηθητικοι χωροι, οπως αποθηκες, γραφεια, και κατοικιες προσωπικου. Στις εγκαταστασεις του συγκαταλεγονταν και το μεγαλο Εργοστασιο Οχηματων καθως και το Μηχανοστασιο Επισκευης  Ατμαμαξων. Ο σταθμος (κυριως σταθμος) καταστραφηκε απο τους βομβαρδισμους των βρετανþν κατα των γερμανικων θεσεων στις 21 Σεπτεμβριου 1944 και κατεδαφιστηκε το 1951. Απο τα διαφορα κτιρια του εργοστασιου σωθηκαν αρκετα, τα οποια εξακολουθουν να εξυπηρετουν λειτουργικες αναγκες. Το καθ' εαυτο κτιριο του εργοστασιου οχηματων μετα την ολοκληρωτικη σχεδον καταστροφη του, ανακατασκευαστηκε το 1949, ως αδειαλλειπτη ιστορικη συνεχεια του εργοστασιου της Jonction. Απο τα υπολοιπα κτισματα του Ενωτικου στη Θεσσαλονικη, διασωζεται αυτο που καποτε στεγαζε τα κεντρικα γραφεια της εταιρειας. Το κτιριο αναπαλαιωθηκε προσφατα και στεγαζονται σ´ αυτο τα γραφεια του Εργοστασιου Οχηματων Θεσσαλονικης. Το κτιριο που καποτε στεγαζε τα υπνωτηρια των υπαλληλων του Ενωτικου εγκαταλειφθηκε και πριν απο λιγα χρονια κατεδαφιστηκε.  

Το 1925 ανατεθηκε στον τοτε αρχιμηχανικο Κουρεμενο, αντι 400.000 δρχ, η συνταξη προκαταρκτικης μελετης που αφορουσε την δημιουργια νεου σιδηροδρομικου σταθμου, δεξια της πυλης του Βαρδαρι, στο σημειο που βρισκοταν ο κινηματογραφος Σπλεντιτ (αργοτερα το Ιλιον) και οι σταβλοι του δημου. Βασει της μελετης τα τραινα θα ερχονταν στον νεο σταθμο απο  υπογεια γραμμη κατω απο την Αγια Παρασκευη. Η υλοποιηση ομως του σχεδιου, δεν πραγματοποιηθηκε ποτε.      

Το κτιριο του νεου σιδηροδρομικου σταθμου Θεσσαλονικης, αρχισε τελικα να κτιζεται το 1939, κοντα στις εγκαταστασεις του σταθμου του Ενωτικου, σε σχεδια των γερμανων μηχανικων Κleinschmidt και Jordan, οι εργασιες του οποιου διακοπηκαν λογω του πολεμου. Ο τεχνικος σχεδιασμος του κτιριου και της γραμμολογιας ανηκει στον διασημο γερμανο Frohne. Οι εργασιες συνεχιστηκαν το 1949, με βαση καινουργια μελετη, και ο σταθμος αρχισε να λειτουργει κατα καποιο τροπο το 1951. Το 1959 οι αρχιτεκτονες Μολφεσης και Παπαγιαννης σχεδιασαν τις επεκτασεις του και τα επισημα εγκαινια του νεου σταθμου εγιναν με αρκετα μεγαλη καθυστερηση στις 4 Φεβρουαριου 1962.     

Η σιδηροδρομικη γραμμη που κατεληγε στο σταθμο του Ενωτικου, συνεχιζονταν μεσω της οδου Αναγεννησεως, μεχρι τη πολη, οπου υπηρχε και αλλος σταθμος της εταιρειας με την ονομασια Salonique-Ville. Το μικρο αυτο κτισμα που λειτουργουσε περισσοτερο σαν εκδοτηριο εισιτηριων παρα σαν σταθμος, εδωσε το ονομα του στην περιοχη γυρω απο αυτο. Ο σταθμος Ville, εξυπηρετησε επισης απο το 1930 μεχρι το 1950, και το Μπαλε, το μικρο τραινο των ΣΕΚ, που εκτελουσε το εσωτερικο δρομολογιοΧαρμανκιοι-Μυτιληνακια-Αναγεννησεως. Το κτισμα που διατηρηθηκε μεχρι προσφατα, βρισκοταν ακριβως απεναντι απο το δικαστικο μεγαρο Θεσσαλονικης, στη γωνια 26ης Οκτωβριου και Αναγεννησεως και στεγαζε τα γραφεια της μεταφορικης εταιρειας «Συνεργατικη Δραμας». Το 1999 ομως καποια οικονομικα συμφεροντα συνετελεσαν στο να διαπραχθει ενα ακομα εγκλημα σε βαρος ενος μνημειου της νεωτερης ιστοριας της Θεσσαλονικης. Ο σταθμος Salonique-Ville κατεδαφιστηκε, αφου το οικοπεδο στο οποιο ηταν κτισμενος, δοθηκε αντιπαροχη απο τον ΟΣΕ χανοντας για παντα η Θεσσαλονικη ενα ακομα κομματι της ιστοριας της.  

Στο 3ο χλμ. της σιδηροδρομικης γραμμης που συνδεει τη Θεσσαλονικη με την Αλεξανδρουπολη, σωζεται η Στρατιωτικη Σταση του Ενωτικου (Station Militaire). Κτιστηκε το 1894 και ο αρχιτεκτονικος ρυθμος της ηταν συμμειγμα εκλεκιστικης και ανατολιτικης επιρροης. Εχει σταυροειδη κατοψη και με αξονα συμμετριας καθετο προς τις σιδηροδρομικες γραμμες, συμμετρικα ανοιγματα με παρασταδες και με τεμνομενες στεγες. Το κτιριο ανηκει στον ΟΣΕ και διατεθηκε με τον αυλιο χωρο του, στον Συλλογο Φιλων Σιδηροδρομου Θεσσαλονικης προκειμενου ν' αποτελεσει τμημα του υπο ιδρυση σιδηροδρομικου μουσειου Μακεδονιας-Θρακης. Οι εργασιες αποκαταστασης εγιναν χαρις στο ενδιαφερον του σημερινου προεδρου του συλλογου Ευθυμη Κοντοπουλου. Στους εσωτερικους χωρους του υπαρχουν διαφορα εκθεματα οπως πινακιδες, φανοι, μηχανες εκδοσης και ελεγχου εισητηριων, σηματα, εργαλεια, στολες κ.α, ενω οι εξωτερικοι του χωροι εχουν διαμορφωθει καταλληλα και «φιλοξενουν» δυο διατηρητεα οχηματα της διεθνους εταιρειας κλιναμαξων (Compagnie International de Wagons Lits, CIWL)

Στο δικτυο του Ενωτικου κυριαρχησε ο κεντροευρωπαικος τυπος σταθμου που σχεδιασε ο διασημος αυστριακος αρχιτεκτονας Conrad von Villas. Στην αρχικη χαραξη Πολυκαστρου-Καλινδοιας δεν υπηρχαν ενδιαμεσοι σταθμοι. Στο τμημα Καλινδοιας-Φερρων υπηρχαν οι παρακατω σταθμοι, συμπεριλαμβανομενων και των ακραιων: Κιλινδιρ (Καλινδοια), Δοιρανη, Ακιντζαλι (Μουριες), Παροι (Ροδοπολη), Μανδρακιον, Χατζη-μπειλικ (Βυρωνεια), Δεμιρ-Ισσαρ (Σιδηροκαστρο), Προσνικ (Σκοτουσα), Σερραι, Μπορνα (Γαζωρος), Αγγιστα, Οτελιγος, Δραμα, Νουσρελη (Νικηφορος), Μπουκ (Παρανεστι), Γενικιοι (Σταυρουπολη), Λιβερα, Οξιλαρ (Τοξοτες), Εσκεζε (Ξανθη), Κιζιλδζα-κιοι (Πολυσιτος), Ναρλη-κιοι (Πολυανθος), Κιουμουλδζινα (Κομοτινη), Δεμιρ-μπειλικ (Βεννα), Κεσε-μεζιτ (Μεστη), Κιρκακιοι (Κιρκη), Βαδομα (Ποταμος), και Φερετζικ (Φερρες). Απο αυτους σημερα οι περισσοτεροι λειτουργουν στην αρχικη τους μορφη.

Ο σταθμος των Λαχανοκηπων διατηρειται μεχρι σημερα, αλλα παραμενει κλειστος, ενω ο σταθμος της Φιλαδελφειας, εχει ανακαινισθει προσφατα. Ο σταθμος του Γαλλικου που κτιστηκε το 1894, μολονοτι ηταν ενα πληρες κτιριακο συγκροτημα, θεωρηθηκε απο τον Ενωτικο σαν Σταση. Ο σταθμος αυτος κατα τη διαρκεια του Α παγκοσμιου πολεμου, συνδεθηκε σιδηροδρομικα με την Γιουβενζε (Ασσηρος), και το Σαρακλι (τοποθεσια κοντα στον Λαγκαδα) οπου οι συμμαχοι ειχαν δημιουργησει βαση εφοδιασμου. Προσφατα εγιναν επισκευες για τη συντηρηση και την αναδειξη του κτιριου.

Ο σταθμος του Κιλκις ειναι κτισμα του 1950. Το Kιλκις δεν ειχε αρχικα δικο του σταθμο, και γι´ αυτο το λογο εξυπηρετειτο απο τον σταθμο της Κρηστωνης. Διαθετει συγκροτηματα αποθηκων, βοηθητικων κτιριων και κατοικιων προσωπικου. Στους σταθμους του Μεταλλικου και της Καστανουσας, εχουν γινει τελευταια καποια εργα αναπαλαιωσης των αρχικων κτιριων τους.     

Ο σταθμος της Καλινδοιας, ηταν ο ακραιος σταθμος του Ενωτικου, στο αρχικο σταδιο κατασκευης του δικτυου. Θεωρειτο σταθμος γ ταξης, με ενσωματωμενη αποθηκη εμπορευματων. Και αυτος ο σταθμος ανακαινιστηκε προσφατα.

Ο σταθμος της Δοιρανης που κατασκευαστηκε το 1893, διασωζεται στην αρχικη του μορφη, αλλα δεν βρισκεται στο σημειο που περνα σημερα η σιδηροδρομικη γραμμη, αφου εγινε παραλλαγη της τελευταιας. Ανακαινιστηκε προσφατα και στεγαζει κοινωφελεις υπηρεσιες της Νομαρχιας Κιλκις. Στη θεση που περνα σημερα η γραμμη, εχει κατασκευαστει ενα υποτυπωδες τσιμεντενιο υποστεγο για την αναμονη των επιβατων.

Οι σταθμοι των Μουριων και της Ροδοπολης κτιστηκαν τον 19ο αιωνα, αλλα ανακατασκευαστηκαν τη δεκαετια του 50 και προσφατα ανακαινιστηκαν. Οι αρχικοι σταθμοι του Μανδρακιου και της Βυρωνειας, βρισκονται σημερα μεσα στη λιμνη Κερκινη, και το χειμωνα καλυπτονται σχεδον εξ´ ολοκληρου απο τη σταθμη του νερου. Η δημιουργια της τεχνιτης λιμνης το 1932, και οι συχνες πλημμυρες των σταθμων αυτων, αναγκασαν τους ΣΕΚ να μεταφερουν την γραμμη κατα 150 μ. μακρυτερα, οπου και κτιστηκαν  οι νεοι σταθμοι που διατηρουνται σε πολυ καλη κατασταση. Ο αρχικος σταθμος της Βυρωνειας, εχει επι πλεον ιστορικη σημασια, αφου κατα τη διαρκεια των Βαλκανικων πολεμων, φωτογραφηθηκαν εκει, απο τον διασημο φωτογραφο της εποχης F. Zeitz, ο Βασιλεας Κωνσταντινος με τον Ελευθεριο Βενιζελο. 

Ο σταθμος του Στρυμωνα εξυπηρετουσε το Σιδηροκαστρο, οταν αυτο δεν ειχε δικο του σταθμο. Γι´ αυτο εξ´ αλλου ειναι γνωστος και σαν «Παλιος Σταθμος Σιδηροκαστρου». Ο σταθμος προσφατα συντηρηθηκε και σημερα ειναι απο τους πιο καλοδιατηρημενους σταθμους του δικτυου. Διεθετε περιστροφικη πλακα, υδατοπυργο και μηχανοστασιο, τα οποια διατηρουνται σε πολυ καλη κατασταση. Το μηχανοστασιο και η περιστροφικη πλακα ειναι σε λειτουργικη κατασταση, κυριως για τις δηζελομηχανες του δικτυου. 

Aπο το σιδηροδρομικο σταθμο του Στρυμωνα αρχιζει η γραμμη που οδηγει στα Κουλατα της Βουλγαριας μεσω του συνοριακου σταθμου του Προμαχωνα. Η γραμμη κατασκευαστηκε το 1943, αλλα το δικτυο ξηλωθηκε το 1951, για να ξαναστρωθει το 1964-65. Η σιδηροδρομικη συνδεση της Ελλαδος με τη Βουλγαρια εγινε το 1966.

Ο καινουργιος σταθμος του Σιδηροκαστρου, κτιστηκε τη δεκαετια του 50, ενω ο σταθμος της Σκοτουσας  χρονολογειται απο τον 19ο αιωνα. Ο σταθμος των Σερρων αποτελουσε παντοτε σπουδαιοτατο εμπορικο και οικονομικο κεντρο της περιοχης. Με τη κατασκευη του σταθμου το 1895, αυξηθηκε κατακορυφα το διακομιστικο εμποριο των Σερρων με την Ελλαδα και το εξωτερικο. Ο σταθμος ανηκε στη β ταξη σταθμων και ειναι διοροφος. Διεθετε αξιολογες εγκαταστασεις οπως αποθηκες εμπορευματων, μικρο μηχανοστασιο για τη φυλαξη δραιζινων, περιστροφικη πλακα, υδατοπυργο και πληθωρα κατοικιων και γραφειων. Ολες οι εγκαταστασεις που διατηρουνται σε πολυ καλη κατασταση συντηρηθηκαν προσφατα.

Ο σταθμος του Γαζωρου διατηρειται μεχρι σημερα, ενω ο αρχικος σταθμος της Αγγιστας εχει σχεδον καταστραφει, αφου η γραμμη δεν περναει απο αυτον, μετα απο παραλλαγη της τελευταιας. Ο σταθμος της Δραμας θεωρειτο η ναυαρχιδα των σιδηροδρομικων σταθμων της Jonction. Κατασκευαστηκε το 1895 και οι εγκαταστασεις του περιλαμβαναν αποθηκες, μηχανοστασιο, περιστροφικη πλακα, υδατοπυργο και διαφορα αλλα κτισματα, τα οποια διασωζονται μεχρι σημερα στην αρχικη τους μορφη. Στο κτιριο των επιβατων προσταθηκε επι πλεον οροφος στις αρχες της δεκαετιας του 50.

Απο τη Δραμα μεχρι τη Ξανθη υπαρχουν οι σταθμοι του Νικηφορου, του Παρανεστιου καθως και αυτοι, που οριοθετουν κατα καποιο τροπο τη περιφημη κοιλαδα του Νεστου. Οι σταθμοι της Σταυρουπολης και των Τοξοτων, ειναι οι ακραιοι, ενω στη μεση της κοιλαδας βρισκονται οι κλειστοι σταθμοι του Κρωμνικου και των Λιβερων. Στον σταθμο των Λιβερων  το κτιριο που χρησιμευε για κατοικια του σταθμαρχη, ανακαινιστηκε προσφατα και μετατραπηκε σε ξενωνα.  

Οι σταθμοι της Ξανθης και της Κομοτινης κτιστηκαν τον 19ο αιωνα και ηταν β ταξης. Η αρχιτεκτονικη τους κατασκευη, η γραμμολογια αλλα και οι εγκαταστασεις τους ηταν εντελως ιδιες, ωστε να διδυμοι. Διεθεταν αποθηκες εμπορευματων, υδατοπυργους και περιστροφικες πλακες. Ολες οι εγκαταστασεις σωζονται μεχρι σημερα στην αρχικη τους μορφη και σε πολυ καλη κατασταση. Μεταξυ της Ξανθης και της Κομοτινης σωζονται μεχρι σημερα και οι σταθμοι  του Πολυσιτου και του Πολυανθου.

Απο την Κομοτινη και μεχρι την Αλεξανδρουπολη διασωζονται οι σταθμοι της  Βεννας, της Μεστης, της Κιρκης, του Ποταμου και των Φερρων, μερικοι απο τους οποιους διατηρουνται μεχρι σημερα σε αρκετα καλη κατασταση, αλλα παραμενουν κλειστοι. Οι αποθηκες εμπορευματων των σιδηροδρομικων σταθμων των Σερρων, της Δραμας και της Ξανθης, χρησιμοποιηθηκαν μετα το τελος του Α´ παγκοσμιου πολεμου απο τον Αμερικανικο Ερυθρο Σταυρο, στο πλαισιο της διεθνους βοηθειας προς την Ελλαδα. Για τις εγκαταστασεις του σιδηροδρομικου σταθμου της Αλεξανδρουπολης, δεν θα γινει λογος εδω, για το λογο οτι το συμπλεγμα της Αλεξανδρουπολης και η δομη των εγκαταστασεων της ειναι πολυ περιπλοκη, και αποτελουν χωριστο κεφαλαιο παρουσιασης. Παντως αξιζει να αναφερθει οτι οι εγκαταστασεις της, κατασκευαστηκαν βασει των μελετων και σχεδιων που εκπονησαν μηχανικοι και τεχνικοι του ρωσικου στρατου που εφθασαν στη πολη κατα τον ρωσοτουρκικο πολεμο του 1877-1878.   

Το 1921, η κυριοτητα του Ενωτικου περασε στους ΣΕΚ η γραμμη ομως απο την Αλεξανδρουπολη μεχρι το Σβιλεγκραντ (Ελληνοβουλγαρικα συνορα), παρεμεινε στην εταιρεια Γαλλο-Ελληνικοι Σιδηροδρομοι  (Compagnie Franco-Hellenique de Chemin de Fer). Το 1954 το παραπανω δικτυο ενταχθηκε στους ΣΕΚ μετα την εξαγορα του απο το ελληνικο δημοσιο.

Λιγο πριν τον Β παγκοσμιο πολεμο (1937) αρχισε να κατασκευαζεται η σιδηροδρομικη γραμμη που ενωσε τη Μυρινη με το λιμανι της Αμφιπολης, μηκους 26 χιλ. Παραλληλα κατασκευαστηκαν ολες οι εγκαταστασεις της γραμμης, οπως κτιρια σταθμων, αντλιοστασια, υδατοπυργοι και γερανοι φορτωσης. Στο λιμανι της Αμφιπολης κατασκευαστηκαν 4 αποβαθρες αποκλειστικα για εξυπηρετηση του σιδηροδρομικου δικτυου. Το εργο εγκαινιαστηκε στις 5 Μαιου 1940, αλλα η κηρυξη του πολεμου εξη μηνες αργοτερα, αναγκασε τους ΣΕΚ να διακοψουν τη λειτουργια του. Το 1969 οι γραμμες αποξηλωθηκαν και χρησιμοποιηθηκαν για τη συντηρηση της γραμμης Παρανεστιου-Αλεξανδρουπολης. 

Κατα τη διαρκεια του Β παγκοσμιου πολεμου το τμημα της γραμμης απο την Ροδοπολη μεχρι την Αλεξανδρουπολη, παρεμεινε υπο βουλγαρικη κατοχη. Η σταδιακη επαναλειτουργια της σιδηροδρομικης γραμμης Θεσσαλονικης-Αλεξανδρουπολης, μετα το τελος του Β παγκοσμιου πολεμου ξεκινησε τον Μαρτιο του 1945, ενω τα εγκαινια της γραμμης εγιναν τον Οκτωβριο του ιδιου ετους.    

Το 1972-1975 κατασκευαστηκε η γραμμη Ν. Βυσσα-Μαρασια, η οποια παρεκαμπτε τμημα μηκους 13 χιλ. της παλιας γραμμης προς Ανδριανουπολη, που περνουσε μεσα απο το τουρκικο εδαφος.

Στην παρακατω φωτογραφια απεικονιζεται ο σταθμος του Ενωτικου που κατεληγε στην πολη της Θεσσαλονικης (Salonique-ville), απεναντι ακριβως απο το σημερινο δικαστικο μεγαρο. Το 1999 το οικοπεδο που βρισκονταν ο σταθμος, ιδιοκτησιας του ΟΣΕ δοθηκε αντιπαροχη και κατασκευαστηκε ενα πολυοροφο κτιριο, χωρις κανεις απο την διοικηση του τελευταιου να ενδιαφερθει να διασωσει το κτιριο σε καποιο ισογειο τμημα του νεου κτιριου η να μεταφερει αυτο σε αλλα σημειο οπως επραξε σε αλλες περιπτωσεις. Η σπανια αυτη φωτογραφια που χρονολογειται απο το 1916-17, τραβηχθηκε απο το φωτογραφικο σωμα του γαλλικου στρατου. Αποτελει μερος του αρχειου Roger Viollet και ανηκει στη συλλογη φωτογραφιων του Κεντρου Ιστοριας Θεσσαλονικης / Salonique-Ville: The railway station of the Jonction in the center of the town. Roger Viollet archive, Collection of Thessaloniki History Centre.