The Railway Heritage of Greece
1871-2008
by Alexandros Gregoriou
In the loving memory of my grandmother, Chryssoula G. Kotsiou-Demetriou
Aivan 1895 - Larissa 1977
Editorial Introduction of the speech: "Premises and Rolling Stock of the railway lines in Macedonia from the late nineteenth century until present days", which was given by Alexandros Gregoriou at the "Thessaloniki History Center" on January 24, 2001 (1) Proclamation of a building as work or historical monument is according to law N.1469/1950 concerning the protection of special categories of buildings and works of art dating after 1830, according to article 52 of law K.N.5351/1932 concerning antiquities, and according to law N.2039/1992 on the confirmation of the agreement for the protection of the Architectural heritage of Europe. ************************** Στην πορεια των σιδηροδρομων της Μακεδονιας, εκτος απο τα ιστορικα εκεινα στοιχεια που συνθετουν τη διαδρομη τους απο το τελευταιο τεταρτο του 19ου αιωνα μεχρι σημερα, σημαντικη θεση κατεχουν οι εγκαταστασεις και το τροχαιο υλικο, που αποτελουν “μνημεια” (1) της Βιομηχανικης Αρχαιολογιας της χωρας μας. Η Βιομηχανικη Αρχαιολογια, (2) ορος σχετικα καινουργιος και σαν τετοιος αγνωστος ισως στο ευρυ κοινο, ερευνα, καταγραφει, διασωζει, αποκαθιστα και αναδεικνυει ολα εκεινα τα καταλοιπα του παρελθοντος που συνθετουν τη βιομηχανικη και τεχνικη μας κληρονομια. Στην τεχνολογια των σιδηροδρομων, (3) αναφερομενοι σε εγκαταστασεις, εννοουμε (4) τα κτιρια των επιβατικων σταθμων ολων των κατηγοριων, τα κτιρια των στασεων και των φυλακιων, τους αποθηκευτικους χωρους, τα μηχανοστασια, τα εργοστασια, τα κτιρια της διοικησης και εκμεταλλευσης των γραμμων καθως και τις κατοικιες του προσωπικου των σιδηροδρομων. Σαν εγκαταστασεις αναφερονται επισης οι σιδηροτροχιες, ο μηχανολογικος και πασης φυσεως τεχνικος εξοπλισμος και τα τεχνικα εργα, οπως ειναι τα αναχωματα, οι γεφυρες και οι σηραγγες. Αναφερομενοι στο τροχαιο υλικο εννοουμε, τις μηχανες και τα βαγονια ολων των τυπων και κατηγοριων Οι κτιριακες εγκαταστασεις και τα μεγαλα τεχνικα εργα, που δημιουργηθηκαν απο τις εταιρειες που κατασκευασαν τα σιδηροδρομικα δικτυα στη Μακεδονια, με επιβλεποντες τους Villas, Renaudin, Vitalli, Arigoni, Morin, Palt και πολλους αλλους Ελληνες και Ευρωπαιους αρχιτεκτονες και μηχανικους, και που διασωζονται μεχρι σημερα, δεν θα πρεπει σε καμια περιπτωση να αργοπεθαινουν απο τα στοιχεια της φυσης αλλα και απο την αδιαφορια και τα συμφεροντα των ανθρωπων. Σκοπος αυτης της ιστοσελιδας ειναι να παρουσιασει μια γενικη εικονα των κτιριακων εγκαταστασεων και του μουσειακου κυριως τροχαιου υλικου, των σιδηροδρομικων δικτυων της Μακεδονιας, απο τον 19ο αιωνα μεχρι σημερα. Και αυτο γινεται στο πλαισιο μιας γενικοτερης προσπαθειας, που σκοπο εχει, αφ' ενος να ενημερωσει και να ευαισθητοποιησει το ευρυ κοινο, αφ' ετερου, να θεσει τους αρμοδιους ενωπιον των ευθυνων τους σε ζητηματα που αφορουν την πολιτιστικη και τεχνολογικη κληρονομια της Ελλαδας. Τη σιδηροδρομικη μας κληρονομια. Στην αυγη του 21ου αιωνα, ο αερας του εκσυχρονισμου που πνεει στους Ελληνικους Σιδηροδρομους, παρασερνει και αφανιζει συναμα, ιστορια ενος και πλεον αιωνα. (1) Η κηρυξη κτιριου ως εργου τεχνης η ιστορικου διατηρητεου μνημειου γινεται συμφωνα με το Ν. 1469/1950 “Περι προστασιας ειδικης κατηγοριας οικοδομηματων και εργων τεχνης μεταγενεστερων του 1830”, με το αρθρο 52 του Κ.Ν. 5351/1932 “Περι Αρχαιοτητων” και με το Ν. 2039/1992 “Περι κυρωσης της συμβασης για τη προστασια της αρχιτεκτονικης κληρονομιας της Ευρωπης” (2) Ο πρωτος που προσδιορισε τον ορο Βιομηχανικη Αρχαιολογια ηταν ο Donald Dudley, καθηγητης στο πανεπιστημιο του Birmingham της Αγγλιας, στις αρχες της δεκαετιας του ’50 και οι πρωτες μελετες οφειλονται στον καθηγητη Michael Rix. Επισης βλ. Rainer Slotta, Εισαγωγη στη βιομηχανικη αρχαιολογια, Μτφ. Αγη Παπαδοπουλου, Αθηνα (ΠΤΙ - ΕΤΒΑ), 1992 και Pinard Jacques, Η Βιομηχανικη αρχαιολογια , Μτφ. Γιωργου Σπανου, Αθηνα (ΠΤΙ - ΕΤΒΑ), 1992. (3) Οι απαρχες της τεχνικης των σιδηροδρομων συμφωνα με την γνωμη πολλων ειδικων, βρισκονται στην αρχαια Ελλαδα. βλ. εισηγηση του Χ. Η. Χαλαζια, στο ΑΞ„ Βαλκανικο Συνεδριο με θεμα “Σιδηροδρομοι και Πολιτισμος”, Θεσσαλονικη 4 -5 Νοεμβριου 1994. Επισης βλ. περιοδ. ΤΟΤΕ, τευχ. 56 (1995), σ. 9. Επισης βλ. Δ. Παπαδημητριου, “Σιδηροδρομοι στην Αρχαια Ελλαδα”, στο Αλεξανδρεια. Σιδηροδρομος και Πολη. 1894-1994. Αφιερωματικη Εκδοση για τα 100 χρονια σιδηροδρομικης συνδεσης Θεσσαλονικης – Μοναστηριου και η επιδραση στην Αλεξανδρεια. Αλεξανδρεια 1994, σ. 11-12. (4) Ολγα Τραγανου – Δεληγιαννη “Οι Σιδηροδρομοι και η ιστορια τους. Ερευνες και προσπαθειες διασωσης και προστασιας” Ιστορια της Νεοελληνικης Τεχνολογιας, ΑΞ„ τριημερο εργασιας, Πατρα 21-23 Οκτωβριου 1988, Πρακτικα, Αθηνα (ΠΤΙ - ΕΤΒΑ) 1991, σ. 154. Επισης βλ. Κ. Γ. Αμπακουμκιν, Σιδηροδρομοι. Αθηνα (Συμμετρια), 1990. |
From the last quarter of the 19th century onwards, apart from those historical elements that shape the course of the railways in Macedonia, its premises and rolling stock occupy an important place and constitute "monuments" (1) of the Industrial Archaeology of our country.




