The USATC steam locomotives in Greece, 1947, 1959

Οι ατμαμαξες του USATC στην Ελλαδα / USATC steam in Greece by Alexandros Gregoriou, November 1999. 

Μετα το τελος του Β´ παγκοσμιου πολεμου οι περισσοτερες χωρες της Ευρωπης, προμηθευτηκαν εναντι ειδικων τιμων ατμαμαξες που χρησιμοποιησε ο αμερικανικος στρατος κατα την διαρκεια των πολεμικων επιχειρησεων σε ολα σχεδον τα μετωπα του πολεμου. Η Ελλαδα ηταν απο μια απο τις χωρες που προμηθευτηκαν ατμαμαξες ειτε απ´ ευθειας απο το αμερικανικο σωμα μεταφορων, ειτε απο αλλα σιδηροδρομικα δικτυα της Ευρωπης και κυκλοφορησαν μεχρι το τελος της ατμοκινησης στα τελη της δεκαετιας του 1970. Εκτοτε παρεμειναν παροπλισμενες σε καποια μηχανοστασια σιδηροδρομικων σταθμων, περιμενοντας το τελος τους. Ενα τελος κατα καποιο τροπο τραγικο για μηχανες που συνεβαλαν στην ανορθωση της οικονομιας μας μετα τον πολεμο, και συγκεντρωσαν ολο το βαρος των μεταφορων στην χωρα μας. Οι περισσοτερες πουληθηκαν σαν παλιοσιδερα και οσες απεφυγαν την εκποιηση καταστρεφονται απο τα στοιχεια της φυσης. Οι διαφοροι συλλογοι φιλων σιδηροδρομου που δραστηριοποιουνται σε πολλες πολεις της Ελλαδος, εχουν συμβαλλει τα μεγιστα για να διασωθουν αρκετες απο αυτες, αλλα οπως ειναι φυσικο, οσες προσπαθειες και να γινονται απο μεμονωμενους φορεις, συλλογους η οργανωσεις δεν εχουν τα επιθυμητα αποτελεσματα οταν το επισημο κρατος αδιαφορει.

Το  USATC (United States Army Transportation Corps), συστηθηκε στις ΗΠΑ το 1942 για τις αναγκες του Β´ παγκοσμιου πολεμου. Το σιδηροδρομικο του τμημα οργανωθηκε μεσα στο MRS (Military Railway Service) και χωριστηκε σε δυο διευθυνσεις. Η πρωτη διευθυνση ηταν υπευθυνη για το θεατρο των επιχειρησεων στη Βορεια Αφρικη και αργοτερα στην Ιταλια και την Νοτιο Γαλλια, ενω η δευτερη διευθυνση ανελαβε το υπολοιπο τμημα της Ευρωπης. Η οργανωση και η δομη του MRS στηριζονταν σε 3 αλλα τμηματα τα οποια κατα σειρα ιεραρχιας ηταν η RGD (Railway Grand Division), η ROB (Railway Operating Battalion) και η RSB (Railway Shop Battalion). Ολα αυτα τα τμηματα συνεργαστηκαν κατα τετοιο τροπο μεταξυ τους, καλυπτοντας σε καθε περιπτωση και τις πιο ασημαντες αναγκες που δημιουργησαν οι επιχειρησεις στην Ευρωπη, την Αφρικη και την Μεση Ανατολη.

Παραλληλα και ειδικα προς το τελος του πολεμου συσταθηκε και μια αλλη διευθυνση, η UNRRA (United Nations Relief and Rehabilitation Administration) που ειχε ως αντικειμενο τη διαθεση και πωληση των  ατμαμαξων της USATC, στα εθνικα και ιδιωτικα σιδηροδρομικα  δικτυα διαφορων χωρων.

Το USATC εδωσε εντολη κατασκευης διαφορων τυπων ατμομηχανων αναλογα με την διαταξη των τροχων τους, σε διαφορα αμερικανικα εργοστασια. Οι παραγγελιες αφορουσαν ατμαμαξες για γραμμες κανονικου και  μετρικου ευρους. Υπηρξαν ομως και παραγγελιες και για διαφορετικο ευρος γραμμων. Ολες σχεδον οι ατμαμαξες σταλθηκαν οπως προαναφερθηκε στα διαφορα θεατρα των επιχειρησεων στην Ευρωπη την Β. Αφρικη και την Μεση Ανατολη, αλλα υπηρξαν και ατμαμαξες που σταλθηκαν στην Κινα, την Ινδια, την Τζαμαικα, το Μεξικο και αλλου. Αλλες παλι παρεμειναν στις Ηνωμενες Πολιτειες και χρησιμοποιηθηκαν αποκλειστικα στους στρατιωτικους σιδηροδρομους της.

Ατμαμαξες S-160 class Consolidation

Απο τις πρωτες ατμαμαξες που κατασκευαστηκαν, 398 δοθηκαν στις εταιρειες των βρετανικων σιδηροδρομων (174 στη GWR, 168 στη LNER, 50 στη LMS και 6 στη SR). Αυτες επιστραφηκαν στο USATC, μετα την αποβαση των συμμαχων στην Νορμανδια τον Ιοýλιο του 1944. Απο αυτες που σταλθηκαν στην Β. Αφρικη, 243 μεταφερθηκαν στην Ιταλια, οπου και παρεμειναν  μετα το τελος του πολεμου αποτελωντας την σειρα FS 736.001-243 των ιταλικων σιδηροδρομων.

Στην Αυστρια πηγαν 30 ατμαμαξες που αποτελεσαν την σειρα ΟΕΒΒ 956.1-16 και ΟΕΒΒ 956.118-130. Ολες καταστραφηκαν το 1955-1956. Στη τοτε Δυτικη Γερμανια (DR, west), πηγαν 40 ατμαμαξες που το 1947 πουληθηκαν στην Ουγγαρια. Συνολικα η Ουγγαρια αγορασε 510 ατμαμαξες αυτου του τυπου, που 484 απο αυτες  αποτελεσαν την σειρα MAV 411.001-484, ενω οι υπολοιπες 26 δεν χρησιμοποιησαν ποτε αριθμους κυκλοφοριας.       

Στη Πολωνια πουληθηκαν 500 ατμαμαξες απο το USATC που αποτελεσαν την σειρα PKP Tr203.1-500 και 75 απο την UNRRA, που αποτελεσαν την σειρα PKP Tr201.1-75. Οι περισσοτερες απο αυτες ηταν σε χρηση μεχρι το τελος της δεκαετιας του 1980, ιδιως σε βιομηχανικα δικτυα της χωρας.

Η τοτε Τσεχοσλοβακια αγορασε 80 ατμομηχανες που αποτελεσαν την σειρα CSD 456.101-180, ενω η τοτε Γιουγκοσλαβια αγορασε 65 που αποτελεσαν την σειρα JDZ 37.001-65. Η Τουρκια το 1947 αγορασε 50 ατμαμαξες που αποτελεσαν την σειρα TCDD 45.171-220.

Η τοτε Σοβιετικη Ενωση παρελαβε 200 απο αυτες, κατα τη διαρκεια του πολεμου, που αποτελεσαν την σειρα SZD class SΗa. 1-200. Ηταν κλασης S-160, αλλα και S-162 και S-166 για πλατος γραμμης 1524mm. Οι 90 απο αυτες κατασκευαστηκαν απο την Baldwin και οι υπολοιπες 110 απο την ALCo το 1943, εκ των οποιων οι 60 ηταν S-166 και οι υπολοιπες 50, κλασης S-162.  

Εκτος ομως απο την Ευρωπη το USATC, εδωσε ατμαμαξες αυτου του τυπου και σε αλλες χωρες οπως η Κινα, η Κορεα, το Μεξικο, η Τζαμαικα, η Αλγερια, το Περου, και η Ινδια. Στους σιδηροδρομους της Αλασκας δοθηκαν 12 ατμαμαξες που αποτελεσαν την σειρα Alaska RR 551-562. Το 1959 οι σιδηρoδρομοι της Αλασκας πουλησαν 5 τετοιες ατμαμαξες στην Ισπανια (F. C. Langreo).

Στις Ηνωμενες Πολιτειες παρεμειναν ατμαμαξες στα στρατιωτικα της δικτυα. Περιπου 20 απο αυτες καταστραφηκαν κατα τη μεταφορα τους στην Ευρωπη και παρα πολυ λιγες επεστρεψαν πισω μετα το τελος του πολεμου.

Οι ελληνικοι σιδηροδρομοι παρελαβαν συνολικα 52 ατμαμαξες (το 1947 και το 1959). Το 1947 αγορασε 27 απü το USATC. Απο  αυτες οι 17 αποτελεσαν την σειρα ΣΕΚ Θγ 521-537, ενω οι αλλες 10 αποτελεσαν την σειρα ΣΕΚ Θγ 551-560. Το 1959 οι ιταλικοι σιδηροδρομοι, πουλησαν στην Ελλαδα 25 ατμαμαξες του ιδιου τυπου, που αποτελεσαν την σειρα ΣΕΚ Θγ 571-595.