Military railway lines in Macedonia
1914 - 1918


The Railway Heritage (1871-2008) | About me | History of Thessaloniki | The Thessaloniki - Skopjie - Mitrovitsa railway (1871-1874) | The Thessaloniki-Monastir railway (1891-1894) | The Thessaloniki-Constantinople railway (1892-1896) | The Piraeus-Demerli-Frontiers railway (1904-1916) | Railway projects in Macedonia (1920-1940) | The Kalambaka - Kozani-Veroia railway (1928-1932) | Military railway lines in Macedonia (1914-1918) | Local Railways of Macedonia (1916-1936) | The Sarakli-Stavros railway (1917-1947) | USATC Steam Locomotives (1942-1947) | British War Department Steam Locomotives (1939-1945) | Industrial railway lines in Thessaloniki (1865-2006) | The Ptolemais lignite mines railway (1865-2006) | The Tramways Era (1893-1957) | Steam Locomotives in Greece | The Railway Museum of Thessaloniki | Diesel Locomotives in Greece | Railcars and Multiple Units in Greece | Bibliography | Links

The military railway lines. Τα στρατιωτικα δικτυα στη Μακεδονια, 1914-1918   
by Alexandros Gregoriou from Thessaloniki, Greece.

Τα σιδηροδρομικα δικτυα των συμμαχικων αποθηκων στα Διαβατα και Ευκαρπια Θεσσαλονικης
 

 Το 1916 οι Αγγλοι συμμαχοι κατασκευασαν δικτυα κανονικου πλατους με τα οποια συνδεθηκαν οι σταθμοι των Ανατολικων Σιδηροδρομων και της γραμμης Μοναστηριου, αλλα και αυτος του Ενωτικου, με τα 28 μεγαλα συγκροτηματα των αποθηκων (Distributing Depots – British Reserve Ammunition Depots) που κατασκευαστηκαν στο Ντουντουλαρ (Διαβατα), στο Λεμπετ (Ευκαρπια) και στο λιμανι. Επισης κατασκευασαν μια σιδηροδρομικη γραμμη που ενωσε απ' αυθειας την αποθηκη των Διαβατων με το λιμανι, χωρις να παρεμποδιζεται το κεντρικο σιδηροδρομικο δικτυο. Την ιδια εποχη, ενωθηκαν με γραμμες οι σταθμοι του Τοψιν (Γεφυρα) - επι της γραμμης Θεσσαλονικης - Ειδομενης και Αξιου - επι της γραμμης Θεσσαλονικης – Μοναστηριου, ετσι ωστε να υπαρχει συνδεση των δυο δικτυων

Η Σιδηροδρομικη γραμμη Λιμανι - Μικρα 

Η δημιουργια καινουργιων αποθηκων στη Μικρα, αναγκασε τους συμμαχους να κατασκευασουν μια γραμμη κανονικου πλατους που θα τις ενωνε με το λιμανι. Η γραμμη αυτη, μηκους 13 χλμ. και 237 μ. αρχισε να στρωνεται τον Ιανουαριο του 1916 και εγκαινιαστηκε στις 2 Φεβρουαριου 1917. Αρχιζε απο την “Ελευθερα ζωνη” του λιμανιου, και αφου διεσχιζε τις οδους Κουντουριωτου, Νικης, Στρατου και Κωνσταντινουπολεως εφθανε μεχρι το σημερινο κεραμοποιειο Αλλατινι. Απο εκει περνουσε πισω απο το σημερινο αμαξοστασιο του ΟΑΣΘ στο Φοινικα, και την Ανωτερα Σχολη Πολεμου και εφθανε στη Μικρα. Την εποχη εκεινη μικρα λεγοταν η περιοχη της Γεωργικης σχολης, ενω αργοτερα ονομαστηκε η περιοχη ανατολικα της Καλαμαριας. Σημερα απο τη γραμμη αυτη δεν διασωζεται απολυτως τιποτε.

Τα σιδηροδρομικα δικτυα στο λιμανι Θεσσαλονικης 

Το 1917 κατασκευαστηκε το μεγαλο παγοποιειο (entrepot frigoritique) απο τη Γαλλικη αποστολη και δικτυωθηκε με γραμμες (κανονικου και στενου πλατους) που οδηγουσαν στις προβλητες του λιμανιου και στον σταθμο των Ανατολικων Σιδηροδρομων. Οι εγκαταστασεις αυτες, αγοραστηκαν το 1920 απο τον Επαμεινωνδα Χαριλαο και λειτουργησαν μεχρι το 1986. Το κτιριο αυτο σωζεται σημερα κοντα στη πυλη 14 του λιμανιου της Θεσσαλονικης και στεγαζει την αντιπροσωπεια της Γαλλικης αυτοκινητοβιομηχανιας Renault.

Το 1918 υποβληθηκε απο τον ειδικο των σιδηροδρομων Cauer, μια μελετη που αφορουσε βελτιωσεις, τροποποιησεις και συμπληρωσεις των σιδηροδρομικων δικτυων του λιμανιου, η οποια ομως δεν υλοποιηθηκε ποτε.

Το 1944, τα σιδηροδρομικα δικτυα του λιμανιου, καταστραφηκαν σχεδον εξ' ολοκληρου. Μετα το τελος του πολεμου ξαναστρωθηκαν οι γραμμες που υπηρχαν στο λιμανι, και επι πλεον κατασκευαστηκε μια νεα σιδηροδρομικη γραμμη κατα μηκος της νεας προβλητας Λαγκασαιρ. Σημερα ακομα σε πολλα σημεια του λιμανιου, διακρινονται οι σιδηροτροχιες συνολικου μηκους 2,5 χλμ. που κατασκευαστηκαν κατα τη διαρκεια των δυο Παγκοσμιων Πολεμων και μετεπειτα, οι οποιες για καθαρα στρατιωτικους λογους δεν αποξηλωθηκαν. Σημερα στα πλαισια του πακετου Σαντερ, εγκριθηκε η κατασκευη σιδηροδρομικης γραμμης που θα συνδεει τον 6ο προβλητα του λιμανιου με το κυριως δικτυο.

Τα σιδηροδρομικα δικτυα στο Μακεδονικο μετωπο. 1914 - 1918 

Ο Α' Παγκοσμιος πολεμος αποτελεσε τη κορυφαια στιγμη στην ιστορια των σιδηροδρομων πλατους 0,60 μ. Σ' ολη την Ευρωπη στρωθηκαν τετοια δικτυα γραμμων με μεγαλη ταχυτητα, γιατι οι σιδηροτροχιες με τους στρωτηρες ηταν προκατασκευασμενες, ειχαν μειωμενο ογκο και υψηλη μεταφορικη ικανοτητα. Οι γραμμες αυτες ηταν ιδεα του Γαλλου Paul Decauville (1846-1922) που προχωρησε στη αξιοποιηση της με τη δημιουργια εργοστασιου παραγωγης τροχαιου υλικου στο Corbeil - Essonnes της Γαλλιας. (Ateliers des Etablissement Decauville a Corbeil-Essonnes)

Τo 1916 - 1918 στρωθηκαν στη Μακεδονια απο τους συμμαχους πολλα τετοια δικτυα για τις αναγκες μετακινησης και εφοδιασμου των στρατευματων τους. Οι γραμμες αυτες χρησιμευσαν επισης για τη γρηγοροτερη και ασφαλεστερη μεταφορα των τραυματιων στα διαφορα νοσοκομεια. Στα τεσσερα κυριοτερα θεατρα επιχειρησεων επι ελληνικου εδαφους κατασκευαστηκαν οι παρακατω γραμμες :

  1. Απο το Σαρακλι (Ηρακλεια) στο Σταυρο.
  2. Απο το Βερτεκοπ (Σκυδρα) στο Σουσμπακο (Αριδαια)
  3. Απο τον Σταυρο στο Ταζλη Ντερμεντ (Ασπροβαλτα) μηκους 21 χλμ
  4. Απο την Κοπριβα (Χειμαρρος) στο Διμιτριτσι και Γκουντελη (Βαμβακουσα) και με διακλαδωση προς τον ποταμο Στρυμωνα
  5. Απο τη Βετρινα (Νεον Πετριτσιον) στο Ρουπελ (Κλειδιον) μηκους 6,5 χλμ
  6. Απο το Σαριγκιολ (Κρηστωνη) στο Γιαννες (Μεταλλικον) με διακλαδωση στο xii Βρετανικο στρατοπεδο
  7. Απο το Γιαννες (Μεταλλικον) σε καποιο σημειο της γραμμης Καρασουλιου (Πολυκαστρο) – Κιλινδιρ (Καλινδοια)
  8. Απο το Σαριγκιολ (Κρηστωνη) στο Σνεβιτσε μηκους 32,6 χλμ. με 34 διασταυρωσεις.
  9. Απο το Μιροβι στη Λιγκοβανη (Ξυλουπολη)
  10. Απο το Καρασουλι (Πολυκαστρο) στην Ορεοβιτσα (Πευκοδασος)
  11. Απο καποιο σημειο της γραμμης Θεσσαλονικης – Γευγελης με την Μποεμιτσα (Αξιουπολη) και συγκεκριμενα στην τοποθεσια Κουπα
  12. Απο καποιο σημειο της γραμμης Θεσσαλονικης – Μοναστηριου με την λιμνη του Οστροβου (Βεγοριτιδα)
  13. Απο τη Φλωρινα στο Αρμενσκο (Αρμενοχωριον η Αλωνα) καθως και σε διαφορα σημεια γυρω απο τη παλαια λιμνη του Αχινου στον ποταμο Στρυμωνα.
  14. Απο τη Γραματνα στο Ραζανοβο μηκους 25,1 χλμ. με 25 διασταυρωσεις
  15. Απο το Σνεβιτσε στο Καρμουδλι μηκους 3,85 χλμ. με 14 διασταυρωσεις.

Επισης κατασκευαστηκαν γραμμες στενου πλατους που συνεδεσαν τμηματα του Ελληνικου εδαφους με τη Σερβια και τη Βουλγαρια οπως απο το Σακουλεβο (Μαρινα) στο Μπροντ, απο καποιο σημειο της γραμμης Θεσσαλονικης – Μοναστηριου στο Λεχοβο (Κρασοχωρι), απο το Ραντομιρ (σημειο της γραμμης Σοφιας – Κουτστεντιλ – Γκιουγεσεβο) στη γεφυρα του Δεμιρ – Ισσαρ (Σιδηροκαστρο), απο το Γκρατσκο στο Πριλεπ και απο το Οστετς στη λιμνη Πρεσπα.

Για τις αναγκες των σταθμων εφοδιασμου αλλα και επιβιβασης – αποβιβασης στρατιωτων και εμπορευματων κατασκευαστηκαν προχειρα παραπηγματα απο αυλακωτη λαμαρινα. κατα τον ιδιο τροπο κατασκευαστηκαν και ολα τα βοηθητικα κτιρια των δικτυων. Μονο στα δικτυα Σαρακλι – Σταυρου και Σκυδρας – Αριδαιας κατασκευαστηκαν κτιρια απο πετρα αλλα και αυτα μετα το τελος του πολεμου.

Μετα το τελος του πολεμου τα δικτυα αυτα αποξηλωθηκαν και εκποιηθηκαν απο την British Trade Corporation, σε ιδιωτες και εταιρειες, για να χρησιμοποιηθουν ως επι το πλειστον για βιομηχανικους σκοπους. Τα υλικα των δικτυων αυτων που ανηκαν στον Αγγλικο στρατο (γραμμες – διασταυρωσεις – περιστροφικες πλακες - βαγονετα – παραπηγματα κλπ) συγκεντρωθηκαν στις αποθηκες του Αγγλικου στρατου στο Dudular Base Ordonance Depot (Διαβατα), στο Base park (οδος Μοναστηριου), στο Gravesend και Mars Pier Depots. Αλλα δικτυα που ανηκαν στην ιδιοκτησια του Γαλλικου στρατου, εκποιηθηκαν απο το “Κονσορτσιον Μακεδονιας”. Τα υλικα που επροκειτο να εκποιηθουν, συγκεντρωνονταν σε ειδικα διαμορφωμενες αποθηκες του Γαλλικου στρατοπεδου “Φρανσαι ντ'Εσπερε” που βρισκονταν κοντα στον σιδηροδρομικο σταθμο του Ενωτικου στη Θεσσαλονικη.

Απο το “Κονσορτσιον Μακεδονιας” εκποιηθηκε επισης ολο το σιδηροδρομικο υλικο που ειχαν εγκαταστησει οι Γαλλοι στη Θρακη, λιγα χρονια νωριτερα. Εκτος απο τα δικτυα Decauville, εκποιηθηκαν και δικτυα κανονικου πλατους που ειχαν κατασκευασθει την περιοδο 1916 - 1918, γυρω απο τη Θεσσαλονικη.

Τα σιδηροδρομικα δικτυα στο Ωραιοκαστρο Θεσσαλονκης 

Στις στρατιωτικες αποθηκες που βρισκονταν βορεια της παλαιας συμμαχικης οδου Θεσσαλονικης – Νταουτ Μπαλη (Ωραιοκαστρο), υπηρχε συμφωνα με μαρτυριες, σιδηροδρομικο δικτυο πλατους 0,60 μ. που χρησιμοποιηθηκε απο τους συμμαχους το 1916 - 1918. Συμφωνα με τις ιδιες μαρτυριες, κατασκευαστηκε και γραμμη κανονικου πλατους που εφθανε μεχρι το εργοστασιο ΤΙΤΑΝ.

Εναεριοι σιδηροδρομοι 

 __Αξια λογου ειναι και η υπαρξη εναεριου σιδηροδρομου (τελεφερικ), που εγκατεστησαν οι συμμαχοι το 1917 στο Μακεδονικο μετωπο. Τα κυριοτερα δικτυα υπηρξαν αυτα που συνεδεσαν καποιο σημειο της γραμμης Θεσσαλονικης – Μοναστηριου με την περιοχη Κουπα της Αξιουπολης, καποιο σημειο του Ανω Μποζαρ (Ανω Πηγη) με την Κατουνια και τις πλαγιες του Μποζαρ, καθως επισης και αυτο που αποτελουσε προεκταση του δικτυου decauville Φλωρινας – Αρμενοχωριου, μεχρι το Πισοδερι.___________________________________________________________________________________________________

 

 Photo: Thessaloniki 1917. Part of the standard gauge railway line who connected the port with Mikra. Picture postcard reproduced with the kind permission of A. Karamitsos Auction House , 34 Tsimiski street, 54623 Thessaloniki, Greece. Tel: 0030-310-264366, Fax: 0030-310-274031. Copyright:  A. Karamitsos Auction House, Thessaloniki